Nazwa tej odmiany zbija z pantałyku miłośników wina na całym świecie. A przynajmniej w szeroko pojętej Europie Środkowej. Choć również we Włoszech i Brazylii. I nie tylko miłośników, ale i profesjonalistów. A może warto po prostu używać akronimu GROW?
Tekst i zdjęcia: Tomasz Prange-Barczyński
Mowa oczywiście o graševinie (nazwa chorwacka), innymi słowy – grašacu (Serbia), odmianie zwanej także, niestety, welschrieslingiem (Austria), olaszrizlingiem (Węgry), ryzlikiem/rizlingiem vlašskim (Czechy/Słowacja), laškim rizlingiem (Słowenia), albo po prostu rieslingiem italico (Włochy). Najgorsze, że w Italii, Rumunii i Brazylii bardzo często szczep nazywany jest, także oficjalnie, na etykietach, po prostu rieslingiem, choć z nadreńską odmianą nie ma genetycznie absolutnie nic wspólnego. Między innymi dlatego Jancis Robinson, Julia Harding i José Vouillamoz, autorzy ampelograficznej biblii Wine Grapes, zdecydowali się używać jako nazwy podstawowej, chorwackiego określenia graševina. Przemawia za tym pochodzenie szczepu, który najprawdopodobniej powstał spontanicznie gdzieś na środkowych Bałkanach, być może u styku Slawonii i Wojwodiny. Nie bez znaczenia jest też fakt, że właśnie w Chorwacji rośnie go najwięcej. I wreszcie, termin w żaden sposób nie odnosi się do rieslinga.
Włoski, czyli obcy
Tymczasem rumuńscy specjaliści od wina jeszcze niedawno traktowali w statystykach graševinę i rieslinga jako jedną i tę samą odmianę. Na etykietach wielu bardzo popularnych i szeroko dystrybuowanych tamtejszych win widniała właśnie nazwa riesling. Podobnie rzecz ma się w Oltrepò Pavese w Lombardii, gdzie riesling italico ma swą włoską bazę. Zapytany przeze mnie enolog junior wielkiego koncernu Martini, czy prezentowany przez niego musiak noszący dumną nazwę Riesling na etykiecie to italico czy renano (reński), żachnął się tylko i burknął, że przecież pierwszy jest klonem drugiego. Nie, nie i jeszcze raz nie! Nazwa ma swoje źródło w znaczeniu słowa welsch, czy vlašský, olasz, ale też i naszego włoski, który w prasłowiańskim oznaczał po prostu mówiących w innym języku. Czyli obcych. Szczep, który rzeczywiście swą rześką kwasowością i niektórymi aromatami może niekiedy przypominać rieslinga, został ochrzczony mianem „obcego” rieslinga, co po słowiańsku, ale i germańsku (walhaz) znaczy także „włoski”.
Od sikacza do bohatera
Tę anegdotę znają już czytelnicy mojego Rieslinga i tapasów (Pascal 2023), ale chętnie do niej wracam. W kwietniu 2004 roku siedziałem w knajpie Lokanda, w starym porcie w Dubrowniku. Zamówiłem kieliszek „białego wina”, a po chwili, rozglądając się po stolikach obok, poprosiłem jeszcze o pół tuzina ostryg z nieodległego Stonu. Mięczaki smakowały wyśmienicie, ale zachwycające okazało się przede wszystkim połączenie. Anonimowe wino było gęste, złociste, lekko słodkie, ale z zachowaniem doskonałej kwasowości i, co stało się jednym z kluczy do sukcesu, znakomicie mineralne. Swą estetyką nawiązywało – zachowując wszelkie proporcje – do sauternesa, a przecież połączenie słodkiego bordeaux z ostrygami znane jest co najmniej od czasów Anthelme’a Brillat-Savarina, autora Fizjologii smaku, uchodzi za klasyczne i wykwintne. Natychmiast poprosiłem kelnera o przyniesienie butelki. Graševina, Krauthaker. Nie znałem wówczas ani szczepu, ani producenta. Przez dzień czy dwa usilnie poszukiwałem wspaniałego wina w enotekach południowej Dalmacji, aż wreszcie jakiś sommelier zlitował się nade mną i wyjaśnił, że Vlado Krauthaker robi swoje wina w Kutjevie w Slawonii, dobre 500 km na północny wschód od Perły Adriatyku. Dodał też, że graševina to nic innego jak welsz-, czy olaszrizling.
To nie mogła być prawda! Żachnąłem się, bo w początkach XXI wieku olaszrizling kojarzył mi się wyłącznie z wodnistymi sikaczami o aromacie rozmoczonej tektury, nalewanymi w budapeszteńskich piwnicach do zwykłych szklanek, za to z meniskiem wypukłym. Nie znosiłem tego wina. Dobrego olasza pokazał mi dopiero wiele lat później Lajos Gál z Egeru. W końcu spotkałem też Vlado Krauthakera i wielokrotnie odwiedziłem jego winiarnię w Kutjevie, stając się nawet w 2013 Ojcem Chrzestnym (kumem) nowego rocznika graševiny. Inna sprawa, że środkowoeuropejscy winiarze zrobili naprawdę wiele, by przywrócić odmianie dobre imię. Co ciekawe, np. w Serbii jako „riesling” obłożona była anatemą i traktowana jako szczep drugiej, jeśli nie trzeciej kategorii. Powrót do nazwy grašac w 2014 roku sprowokował renesans zainteresowania odmianą – zarówno konsumentów, jak i winiarzy.
Geografia graševiny
Jak już pisałem, regionem, który skupia największe nasadzenia graševiny, jest wschodnia Chorwacja, a więc Slawonia z Kutjevem na czele, oraz Podunavlje z Ilokiem (4300 z 4511 ha w całym kraju). Naturalnym geograficznym przedłużeniem tego ostatniego jest serbska Fruška Gora, matecznik grašaca (3500 ha, co czyni go najbardziej popularną białą odmianą w kraju). Na Węgrzech (3800-4000 ha) najwięcej olaszrizlinga rośnie na północnym brzegu Balatonu. Czołowe wina powstają w sąsiadujących ze sobą wulkanicznych regionach Badascony oraz Balatonfüred-Csopak. Nie wolno jednak zapominać o znakomitych olaszach z Egeru. W Austrii welschriesling zajmuje zaskakująco dużą powierzchnię winnic (2774 ha) wobec nikłego prestiżu, jakim cieszy się w tym kraju. W jego uprawie prym wiedzie Dolna Austria przed Burgenlandem i Styrią. W Słowacji uprawy vlašskiego rizlinga sięgają 3000 ha – głównie w Malokarpatskiej powyżej Bratysławy, w Nitrze oraz regionie Južnoslovenská. W Republice Czeskiej (1180 ha) ryzlink vlašský dominuje na Morawach, przede wszystkim w okolicach Mikulova. Nie dziwi więc, że właśnie to popularne i świetnie znane Polakom przygraniczne miasto stało się sceną tegorocznej edycji konkursu GROW du Monde.
Vlašak rządzi
GROW to akronim wielu różnych nazw graševiny. O węgierskiej edycji konkursu z 2024 roku pisałem w Fermencie dwa lata temu. Na Morawach mieliśmy spotkać się już w 2025. Niestety, nie pozwoliły na to względy organizacyjne. Za to w czerwcu bieżącego roku gospodarze przygotowali się znakomicie. Nadesłali też najwięcej próbek, bo aż 185 z 365, które w sumie zostały poddane ocenie. Zdobyli też czołowe nagrody.
W czasie GROW du Monde poszczególne komisje oceniają wina w ciemno, przyznając im medale: brązowe, srebrne, złote i platynowe. Pośród zdobywców tych ostatnich w dodatkowej degustacji jury wybiera po jednym czempionie w poszczególnych kategoriach: wino młode, dojrzałe, słodkie, półwytrawne/półsłodkie, musujące, pomarańczowe oraz cuvée na bazie graševiny. Morawscy winiarze triumfowali w 4 z nich. I choć vlašak to zaledwie czwarta najbardziej popularna odmiana u naszych południowych sąsiadów, szczep ma się tu wyjątkowo dobrze i daje zarówno znakomite, gaszące pragnienie, prostolinijne codzienne młodziaki, jak i wina złożone, świetnie dojrzewające, wielowymiarowe i wiedzione terroir. Ale o tym napiszę już wkrótce w osobnym tekście.
Wyniki GROW du Monde 2026 w Mikulovie
Czempioni
Wina młode: Eliška Becková/Vinařství No. 44, Mikulovská, Ryzlink Vlašský 2025 (Republika Czeska)
Wina dojrzałe: MiQueen, Mikulovská, Ryzlink Vlašský 2023 (Republika Czeska)
Wina słodkie: Martin Šebesta, Mikulovská, Ryzlink Vlašský Ledové Víno 2023 (Republika Czeska)
Wina musujące: Đurđić, Fruška Gora, Grašac Brut 2021 (Serbia)
Wina pomarańczowe: Vučurević, Fruška Gora, Orange Wine 2022 (Serbia)
Cuvée na bazie GROW: Folly Arborétum, Badacsony, Cédrus 2024 (Węgry)
Wino półwytrawne/półsłodkie: Volařík, Mikulovská, Ryzlink Vlašský Výběr z Hroznů 2023 (Republika Czeska)
Medale platynowe
Volařík, Mikulovská, Ryzlink Vlašský Terroir Výběr z Hroznů 2024 (Republika Czeska)
Víno Marcinčák, Mikulovská Ryzlink Vlašský ledové víno 2018 (Republika Czeska)
Mikrosvín, Mikulovská, Ryzlink Vlašský Perná Goldhammer Pozdní Sběr 2022 (Republika Czeska)
Švásta Kadlec, Velkopavlovická, Ryzlink Vlašský Pozdní Sběr 2024 (Republika Czeska)
Víno Ludvik, Malokarpatska, Rizling Vlašský Akostné Víno Odrodové 2024 (Słowacja)
Volařík, Mikulovská, Terroir Ryzlink Vlašský Výběr z Hroznů 2024 (Republika Czeska)
N3 Borműhely, Neszmély, Easy Rider Olaszrizling 2025 (Węgry)
Zámecké Vinařství Bzenec, Slovácka, EGO No. 69 Ryzlink Vlašský Pozdní Sběr 2025 (Republika Czeska)
Balatoni Délután, Badacsony, The Olasz of the Rizlings 2024 (Węgry)
Vajbar Bronislav, Mikulovská, Terroir Pálava Ryzlink Vlašský Výběr z Hroznů 2024 (Republika Czeska)
Zelna Borászat, Balatonfüred-Csopak, Farkó-kő Olaszrizling dűlős 2023 (Węgry)
Víno Marcinčák, Mikulovská, Ryzlink Vlašský Slámové Víno 2023 (Republika Czeska)
Verkat, Fruška Gora, Grašac Beli 2024 (Serbia)
Bujdosó, Balatonboglár, Olaszrizling Válogatás 2023 (Węgry)
Kamil Prokeš, Velkopavlovická, Ryzlink vlašský Pozdní Sběr 2022 (Republika Czeska)
MiQueen, Mikulovská, Ryzlink Vlašský Pozdní Sběr 2024 (Republika Czeska)
Tichý, Mikulovská, Ryzlink Vlašský Pozdní Sběr 2024 (Republika Czeska)
Vinofol, Mikulovská, Ryzlink Vlašský Výběr z Hroznů 2024 (Republika Czeska)
Mlýnek, Mikulovská, Ryzlink Vlašský Pozdní Sběr 2025 (Republika Czeska)
Eliška Becko/Vinařství No. 44, Mikulovská, Ryzlink Vlašský Pozdní Sběr 2024 (Republika Czeska)
