Jeśli zapytać Włochów, jakim winem spełnią w tym roku sylwestrowy toast, wielu odpowie: Cartizze. I trudno się dziwić, bo Cartizze to wino na specjalne okazje. Arystokracja w świecie prosecco.
Tekst i zdjęcia: Inka Wrońska
Cartizze to niewielki obszar w Wenecji Euganejskiej, w pobliżu Valdobbiadene. Prosecco DOCG Superiore di Cartizze to swoiste grand cru – powstają tu jedne z najelegantszych i najbardziej wyrafinowanych win musujących we Włoszech. Co ciekawe, poza Italią Cartizze jest mało znane – jedynie 13 procent powstających tu win opuszcza kraj, całą resztę Włosi wypijają sami.
Gdzie powstaje Prosecco DOCG Superiore di Cartizze?
W Wenecji Euganejskiej (wł. Veneto), w sercu regionu Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG, w gminie Valdobbiadene. Niewielka podstrefa rozciąga się na wzgórzach (200-350 m n.p.m.) między miejscowościami Santo Stefano, Saccol i San Pietro di Barbozza i obejmuje zaledwie 108 ha. Swoje winnice, w których rośnie wyłącznie glera, ma tu 140 producentów.
Czym jest Prosecco DOCG Superiore di Cartizze?
To musujące wino, które powstaje na obszarze określanym jako Złoty Pentagon – Il Pentagono d’oro del Cartizze. To grand cru regionu Prosecco. Podobnie, jak w każdym innym prosecco, także i w Cartizze minimalna zawartość glery musi wynosić 85 proc. Jednak prosecco z Cartizze jest szczególne, a to z uwagi na szczęśliwą kombinację kilku aspektów.
Pierwszym jest fakt, że południowa ekspozycja wzgórza pozwala na równomierne dojrzewanie winogron i gwarantuje wysoki poziom cukru. Po drugie, Prealpy chronią winnice przed zimnymi wiatrami z północy, dopuszczając za to łagodniejsze podmuchy ze wschodu na zachód. Zapewnia to równomierną wentylację, osusza winnice i zapobiega chorobom grzybowym. Po trzecie: podłoże wzgórza jest bogate w minerały (potas, azot, fosfor, magnez, wapń); przeważają tu gleby marglowe i wapienne o doskonałym drenażu. Wreszcie: występują tu spore wahania temperatur między dniem i nocą (dzieje się tak ze względu na stosunkowo dużą wysokość nad poziomem morza i bliskość łańcucha górskiego Prealp), dzięki czemu winogrona ze wzgórz Cartizze mają szczególnie intensywny profil aromatyczny.
Warto też podkreślić fakt, że zbiory winogron na tym obszarze odbywają się tylko ręcznie. Zbocza są niezwykle strome, a to sprawia, że kombajn – ani jakakolwiek inna maszyna – po prostu na nie nie wjedzie.
Styl Prosecco DOCG Superiore di Cartizze
Cartizze to wina niezmiernie eleganckie, złożone, o pełnym ciele. Można w nich wyczuć nie tylko typowe dla glery aromaty jabłka i gruszki i cytrusów. Jest też jaśmin i róża oraz owoce tropikalne.
Tradycyjnym stylem Cartizze jest dry (17-32 g cukru resztkowego), choć obecnie coraz więcej producentów, dopasowując się do trendów, wytwarza także wersję extra dry. – Ta szczególna słodycz wynika z faktu, że winogrona na wzgórzach Cartizze zbierane są jako ostatnie w regionie – mówi Diego Tomasi, dyrektor Consorzio di Tutela Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG. – Pozwala to osiągnąć wyższą naturalną koncentrację cukru, co z kolei sprzyja produkcji słodszych win. Obecnie niektórzy winiarze wytwarzają także niewielkie ilości Superiore di Cartizze Extra Brut i Brut – dodaje. – To odpowiednio 5 i 7 proc. całej produkcji.
Garść dodatkowych informacji
W podstrefie Cartizze znacznie ograniczono przepisami wydajność z hektara. Wynosi ona 12 ton/hektar. (Dla porównania: w pozostałej części Prosecco DOCG to 13-13,5 ton/hektar, a w Prosecco DOC aż 18 ton).
Prosecco DOCG Superiore di Cartizze może być wytwarzane wyłącznie na terenie gminy Valdobbiadene.
Prosecco DOCG Superiore di Cartizze powstaje wyłącznie metodą Martinottiego/Charmata (druga fermentacja w autoklawie).
Produkcja wynosi nieco ponad milion butelek rocznie i zaledwie 13 procent z tego idzie na eksport. Nie znaczy to jednak, że w Polsce nie da się dostać Cartizze. W swojej ofercie mają je m.in. Kondrat Wina Wybrane, Mielżyński, Le Barbatelle (Le Colture i Le Manzane) oraz Rafa-Wino.
Na specjalne okazje
– Cartizze to wino prestiżowe, wyrafinowane. Podajemy je przy szczególnych okazjach, takich jak śluby czy inne ważne uroczystości rodzinne – mówi Diego Tomasi. – Trafia do kieliszków także w Boże Narodzenia czy w Sylwestra. Wznosimy nim toasty i często wręczamy rodzinie i znajomym jako prezent. Wynika to nie tylko z jego wysokiej jakości, ale także, bądźmy szczerzy, z wyższej ceny. W 2025 roku średnia cena Cartizze w winiarni wynosiła 18 euro – mówi dyrektor Consorzio. – Dla porównania: średnia cena Conegliano Valdobbiadene Prosecco DOCG to 8,50 euro za butelkę.
Oczywiście Cartizze nadaje się nie tylko do toastów czy na aperitif – jest także winem, które wspaniale łączy się z potrawami. Połączenia kulinarne zależą od dosage. Tradycyjnie wersje słodsze, czyli Cartizze Dry, serwuje się do ciast, takich jak pandoro, panettone czy colomba, oraz deserów. – Moim ulubionym deserem do Cartizze Dry jest domowe tiramisu – mówi Tomasi. Wersja dry sprawdzi się też w połączeniu z pikantną kuchnią, np. azjatycką. Natomiast Cartizze Brut i Extra Brut można podawać do ryb, dojrzewających serów oraz do dań głównych, których podstawą są owoce morza.
Tekst powstał po wyjeździe prasowym zorganizowanym przez Consorzio di Tutela Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG. Korzystałam też z informacji na stronie prosecco.wine.
O innych winach musujących z regionu Prosecco możecie poczytać tutaj.
