Chianti, brunello, vino nobile to włoskie klasyki opisywane i oceniane często w mediach, również w Fermencie. Toskania ma jednak także mnóstwo mniej znanych, co nie znaczy, że nie wartych zainteresowania, apelacji i win. Co więcej, często stanowią one doskonałą alternatywę cenową dla bardziej okrzyczanych butelek.

Tekst i zdjęcia: Tomasz Prange-Barczyński

Toskania to takie miejsce, w którym, gdzie nie rzucisz kamieniem, tam robią wino. Od Cortony, po San Gimignano, od Apeninów, po wybrzeże Morza Tyrreńskiego, od Montecucco, po  Rùfinę. W regionie funkcjonuje blisko 60 apelacji i kilka niezależnych IGT, nawet jeśli niektóre figurują wyłącznie na papierze. Konia z rzędem temu, kto próbował wina z DOC Parrina (45 ha), o liczącej 0,2 ha (sic!) DOC San Torpè leżącej pod Pisą nie wspominając. W tym morzu subregionów i stref warto znać kilka, które mają naprawdę dobrą reputację.

W czasie dużej imprezy degustacyjnej Anteprime di Toscana jeden dzień poświęcony jest od kilku lat tej „innej” Toskanii, Altra Toscana. Próbuję tych win namiętnie i zawsze znajduję perełki. Nie sposób w ciągu jednego dnia przetestować wszystkich. Dlatego w tym roku z żalem musiałem odpuścić tak lubiane przeze mnie apelacje jak Montecucco czy Colline Lucchesi i kilka innych. O moim faworycie, Val d’Arno di Sopra napiszę wkrótce osobny tekst. Tej niedużej, ale dającej świetne wina DOC po prostu się to należy. Tymczasem…

DOCG Carmignano

Położona na zachód od Florencji, tuż powyżej Prato apelacja to jeden z najbardziej zasłużonych historycznie regionów winiarskich w Toskanii. Należała do skromnego grona wybrańców, którym Wieki Książę Kosma III w swoim Bando przyznał w 1716 roku ochronę. Traktuje się to dziś jako ustanowienie pierwszej apelacji winiarskiej na świecie. Carmignano liczy zaledwie 117 ha. Producentów jest raptem kilkunastu. Wiodący szczep to sangiovese (min. połowa kupażu), ale można do niego dodawać cabernety franc i sauvignon oraz canaiolo. Teoretycznie także canaiolo bianco, malvasię i trebbiano. Dwie pokrewne apelacje to DOC Barco Reale di Carmignano dla win lżejszych i krócej dojrzewających w piwnicach producentów, oraz DOC Vin Santo di Carmignano dla win słodkich. W najbliższych miesiącach szukajcie w enotekach następujących pozycji:

94 Tenuta di Capezzana, Carmignano Riserva, Trefiano 2020

94 Tenuta di Capezzana, Vin Santo di Carmignano Riserva 2017

92 Piaggia, Carmignano Riserva 2022

92 Fabrizio Pratesi, Carmignano Riserva, Il Circo Rosso 2021

92 Tenuta Ceri, Carmignano, Rigoccioli 2022

91 Tenuta di Artimino, Carmignano Riserva, Grumarello 2021

90 Piaggia, Carmignano, Il Sasso 2023

90 Tenuta Le Farnete, Carmignano 2022

90 Podere Le Poggiarelle, Carmignano Riserva, Le Poggiarelle 2021

90 Tenuta di Artimino, Carmignano, Poggilarca 2022

89 Tenuta di Capezzana, Barco Reale di Carmignano 2023

DOCG Chianti  Rùfina

Nie lubię traktować  Rùfiny jako jednej z siedmiu stref satelickich Chianti DOCG. Zarówno jakość, jak i rozpoznawalność tutejszych win jest zdecydowanie wyższa niż Chianti Montespertoli, Colli Aretini czy Montalbano i pozostałych. Ważne są także względy historyczne. W końcu DOC Pomino, wyróżnione w 1716 roku przez Kosmę III, podobnie jak wspomniane wyżej Carmignano, leży w granicach  Rùfiny, na północny wschód od Florencji.

Ponadto lokalni winiarze nie zasypują gruszek w popiele. Wprowadzili właśnie nie będącą jeszcze częścią oficjalnych przepisów kategorię Terrælectae. Można ją porównać, zachowując wszelkie proporcje, do Gran Selezione znane z DOCG Chianti Classico. Wybrane ziemie, jak można przetłumaczyć termin, to czyste sangiovese. Może ono wejść na rynek dopiero po 30 miesiącach dojrzewania w piwnicach producenta. Przynajmniej półtora roku z tego czasu wino spędza w beczkach i co najmniej pół roku w butelkach. Owoce muszą pochodzić z winnic należących do producenta lub będących w jego długoterminowej dzierżawie. Do nowej kategorii inkorporowano z marszu kilka znanych etykiet z  Rùfiny.

93 Fattoria Selvapiana, Chianti Rùfina Riserva Terrælectae, Vigneto Erchi 2021

92 Vinæ Montæ, Chianti Rùfina Riserva Terrælectae, Vigneto Il Monte 2021

91 Castello Del Trebbio, Chianti Rùfina Riserva Terrælectae, Vigneto Lastricato 2020

90 I Veroni, Chianti Rùfina Riserva Terrælectae, Vigneto Quona 2021

90 Grignano – Tenuta Inghirami, Chianti Rùfina Riserva Terrælectae, Vigna Montefiesole 2021

90 Fattoria di Lavacchio, Chianti Rùfina Riserva Terrælectae, Vigna Casanova 2021

Na wybrzeżu

O winach znad Morza Tyrreńskiego czytelnicy Fermentu mogli dowiedzieć się więcej z zeszłorocznego wydania papierowego naszego pisma. Pisałem tam sporo o DOCG Suvereto, bezpośrednim sąsiedzie słynnej DOC Bolgheri. To apelacja skromniejsza, co wcale nie znaczy gorsza, może tylko o mniej agresywnym marketingu. Wina mają podobny charakter, także powstają zarówno z sangiovese, jak i z odmian międzynarodowych. Coraz bardziej intrygująca jest też nadmorska strefa leżąca jeszcze dalej na południe, DOC Maremma, obejmujący szeroki pas toskańskiego wybrzeża aż po granicę z Lacjum. Nowemu rocznikowi popularnych nadmorskich win bazujących na sangiovese z DOC Morelino di Scansano poświęciłem osobny artykuł.

93 Tenuta La Batistina, Suvereto Cabernet Sauvignon, Quantisassi 2021

93 Bulichella, Suvereto Cabernet Sauvignon, Coldipetrerosse 2019

92 Petrici e del Pianta, Suvereto Cabernet Sauvignon, Nubio 2021

92 Il Falcone, Suvereto, Boccalupo 2020

92 Bulichella, Suvereto, Montecristo 2019

92 Monte Solaio, Suvereto, Collevato 2021

90 Terradonnà, Suvereto Cabernet Sauvignon, Okenio 2020

90 Gualdo Del Re, Suvereto Sangiovese, 2019

90 La Fralluca, Suvereto Sangiovese, Ciparisso 2020

94 Mazzei, Maremma Toscana Riserva, Tenuta Belguardo 2021

93 Mocali, Maremma Toscana, Cabernet Sauvignon 2022

91 Santa Lucia, Maremma Toscana Spumante, Perlapo Ansonica 2021

90 Provveditore, Maremma Toscana, La Madda Ansonica 2023

90 Tenuta Moraia, Maremma Toscana Riserva, Albus 2023

90 Val Delle Rose, Maremma Toscana, Litorale Vermentino 2023

91 Tenuta Marsiliana, Costa Toscana, Marsiliana 2020

(Nie tylko) supertoskany

Ponad pół wieku od pojawienia się rebelianckich (pod względem ignorowania przepisów apelacyjnych) win toskańskich, termin supertuscan wydaje się już nieco anachroniczny. Nie zmienia to istoty rzeczy – w regionie wciąż wielu winiarzy, czy to z wybrzeża, czy z interioru, decyduje się klasyfikować niektóre swoje wina po prostu jako IGT Toscana. Czasem to kupaże odmian międzynarodowych, czasem szczególna emanacja czystego sangiovese, czasem po prostu swoista demonstracja niezależności.

Wina występujące pod tym szyldem potrafią się od siebie znacząco różnić. W moim przekonaniu tłoczone z czystego sangiovese Ceparello Isole e Oleny, Flancianello Fontodi czy Fontalloro Fèlsiny to raczej najwyższe wcielenie Chianti Classico, a nie żaden supertoskan. Ale skoro producenci wolą używać innego oznaczenia… Win sygnowanych jako IGT Toscana jest mnóstwo. Zajmują miejsce od niskiej półki supermarketu, po najbardziej prestiżowe szafy w czołowych enotekach świata. Analogiczny jest rozstrzał cenowy i to właśnie cena powie nam najwięcej o ambicjach winiarza. Poniżej moje skromne rekomendacje win obecnych już na rynku.

94 Fontodi, Colli della Toscana Centrale, Flancianello 2021

94 Isole e Olena, Toscana, Ceparello 2021

94 Mazzei, Toscana, Concerto di Fonterutoli 2022

94 Mazzei, Toscana, Siepi 2022

94 Tenuta di Capezzana, Toscana, Ugo Contini Bonacossi 2019

93 Brancaia, Toscana, Il Blu 2021

93 Dei, Toscana, Santa Catharina 2018

93 Fèlsina, Toscana, Fontalloro 2021

93 Petra, Toscana, Quercegobbe 2022

93 Ricasoli, Toscana, Casalferro 2020

93 Tenuta di Capezzana, Toscana, Ghiaie della Furba 2021

92 Petra, Toscana, Petra 2021

92 Tua Rita, Toscana, Giusto di Notri 2022