Nie ma na świecie drugiego takiego regionu, gdzie w odległości zaledwie kilku kilometrów powstawałyby wybitne cabernety i pinot noir, rieslingi, chardonnay czy pinot blanc. Alto Adige, czyli Tyrol Południowy, jest też ojczyzną kilku intrygujących odmian autochtonicznych, pośród których na szczególne uznanie zasługuje wracająca w wielkim stylu schiava i zbudowane na niej kupaże.
Tomasz Prange-Barczyński, fot. Vini Alto Adige / Tiberio Sorvillo
Ubiegłoroczny wrześniowy Wine Summit w Bolzano był doskonałą okazją do spróbowania dziesiątków win, które pojawiają się na rynku w sezonie narciarskim 2025/2026. W czasie krótkiej, za to bardzo rozbudowanej imprezy nie dało się, niestety, zdegustować wszystkiego. Musiałem zdecydować, którym odmianom czy typom wina poświęcę więcej czasu i uwagi. Cały czas powtarzam, że klasyką klasyki jeśli chodzi o Tyrol Południowy jest pinot bianco, któremu poświęciłem zresztą osobny artykuł.
Poniżej przedstawiam szeroką selekcję innych wybitnych win z Alto Adige, których także warto szukać w lokalnych enotekach, restauracjach i słynących z przepastnych piwnic schroniskach.
Tyrol Południowy: polecane wina
Białe kupaże
Tyrol Południowy to kraina, gdzie winiarze mają do dyspozycji takie rarytasy jak pinot bianco, chardonnay czy sauvignon blanc. Nie może więc zabraknąć kupaży. Już tradycyjny terlaner, wieloszczepowe wino robione w bezpośredniej bliskości miejscowości Terlano, którego co najmniej połowę składu stanowić musi pinot blanc lub chardonnay, wskazywał od lat słuszny kierunek. Dziś różnego rodzaju cuvée bianco bywają czołowymi etykietami licznych winiarni.
96 Cantina Terlano, Alto Adige Terlano, Primo I Grande Cuvée Terlaner 2022
94 Cantina Terlano, Alto Adige Terlano, Nova Domus Terlaner Riserva 2022
94 St. Michael-Eppan, Alto Adige, Appius 2020
93 Kornell, Alto Adige, Aichberg Bianco Riserva 2022
Riesling
Klasyczny szczep doskonale znany Niemcom i Austriakom obecny jest w Południowym Tyrolu co najmniej od 1840 roku, jednak prawdziwe uznanie zdobył dopiero jakieś 150 lat później. Jako odmiana zimnolubna najlepsze rezultaty daje w chłodnych siedliskach Dolin Venosta (Vinschgau) i Isarco. Czołowe interpretacje rieslinga nie mają powodu do wstydu nawet w obecności najlepszych win znad Renu, Mozeli czy Dunaju.
94 Pacher Hof-Andreas Huber, Alto Adige, Alte Reben Riesling 2023
93 Falkenstein di Franz Pratzner, Alto Adige-Valle Venosta, Riesling 2023
93 Altissimus Hedwigsberg, Mitterberg, Riesling 2022
93 Falkenstein di Franz Pratzner, Alto Adige-Valle Venosta, Anadûron Riesling 2020
92 Cantina Valle Isarco, Alto Adige, Aristos Riesling 2023
92 Abbazia di Novacella, Alto Adige-Valle Isarco, Praepositus Riesling 2023
92 Castel Juval Unterortl, Alto Adige-Valle Venosta, Vigna Windbichel Riesling 2023
Kerner
Nigdzie indziej ta krzyżówka rieslinga i schiavy, zawdzięczająca swą nazwę niemieckiemu poecie, Juliusowi Kernerowi, nie daje takich rezultatów, jak w chłodnych siedliskach Alto Adige. Kerner czuje się najlepiej w tych samych miejscach co riesling, czyli w Venoście i Isarco. Kilka lat temu wróżono, że popularnością dorówna pinot grigio. Skala produkcji jest jednak zupełnie inna. Nie zmienia to postaci rzeczy, że najlepsze wcielenia szczepu są świetne i ultrapijalne, a młodzież z Bolzano i Merano z lubością się na kernera snobuje.
93 Abbazia di Novacella, Alto Adige-Valle Isarco, Praepositus Kerner 2024
93 Cantina Valle Isarco, Alto Adige-Valle Isarco, Sabiona Kerner Riserva 2021
92 Köfererhof, Alto Adige-Valle Isarco, Kerner 2024
92 Niklas, Alto Adige, Libellula Kerner 2022
Pinot nero
Poczytuję sobie dziś za honor, że wiele lat temu Marek Bieńczyk chciał mnie kopać po kostkach za miłość do „bękarcich” pinotów z Alto Adige (Kroniki wina). Wyszło na moje – dziś Południowy Tyrol jest dla tej czerwonej burgundzkiej odmiany siedliskiem wybitnym. Pinota uprawia się tu zarówno na 200, jak i 1000 m n.p.m. (choć w tych wyższych partiach ostatnio raczej z myślą o spumante). Doskonałe są zarówno cieplejsze winnice w okolicach Egni, jak i chłodne parcele w Venoście czy Isarco. Najlepsze zaś, że wybór jest naprawdę szeroki. Obok wymienionych poniżej win – iście wybitnych – także podstawowe pinoty od dużej części producentów zaspokoją wszelkie oczekiwania miłośników odmiany.
96 Cantina Girlan, Alto Adige, Vigna Ganger Pinot Noir Riserva 2021
95 Marinushof, Alto Adige-Valle Venosta, Pinot Nero 2023
95 Nals Margreid, Alto Adige, Yura Pinot Nero Riserva 2022
95 Tenuta Rohregger, Alto Adige, Vom Lehm Pinot Nero Riserva 2022
95 J. Hofstätter, Alto Adige, Mazon Pinot Nero Riserva 2021
95 J. Hofstätter, Alto Adige, Barthenau Vigna S. Urbano Pinot Nero Riserva 2020
94 Kollerhof, Alto Adige, Aegis Pinot Nero Riserva 2022
94 Cantina Tramin, Alto Adige, Maglen Pinot Nero Riserva 2022
94 St. Michael-Eppan, Alto Adige, Sankt Valentin Pinot Noir Riserva 2022
94 Erste+Neue, Alto Adige, Puntay Pinot Nero Riserva 2022
94 Elena Walch, Alto Adige, Ludwig Pinot Nero 2022
94 Falkenstein di Franz Pratzner, Alto Adige-Valle Venosta, St. Ursula Pinot Nero 2021
93 Franz Haas, Alto Adige, Pinot Nero 2023
93 Peter Zemmer, Alto Adige, Vigna Kofl Pinot Nero 2023
93 St. Quirinus, Alto Adige, Quirinus Pinot Nero 2023
93 Cantina Girlan, Alto Adige, Trattmann Mazon Pinot Noir Riserva 2022
93 Cantina Colterenzio, Alto Adige, Lafóa Pinot Nero Riserva 2022
93 Josef Weger, Alto Adige, Auswahl Pinot Nero Riserva 2022
93 K. Martini & Sohn, Alto Adige, Maturum Pinot Nero Riserva 2022
93 Tenuta Tiefenbrunner – Schlosskelerei Turmhof, Alto Adige, Linticlarus Pinot Nero Riserva 2022
93 Pfitscher, Alto Adige, Matan Pinot Nero Riserva 2022
93 Manincor, Alto Adige, Mason di Mason Pinot Nero Riserva 2022
93 Cantina Girlan, Alto Adige, Curlan Pinot Nero Riserva 2021
93 Franz Haas, Alto Adige, Schweizer Pinot Nero 2021
93 Pfitscher, Alto Adige, Vigna Das Langefeld 2021
93 Abbazia di Novacella, Alto Adige, Vigna Oberhof Pinot Nero Riserva 2020
93 J. Hofstätter, Alto Adige, Vigna Roccolo Pinot Nero 2018
St. Magdalener
To, co dzieje się dziś wokół mikroskopijnego sioła zawieszonego na skalnej półce powyżej Bolzano, wymaga osobnego tekstu i składam solenną obietnicę, że taki wkrótce się pojawi. Klasyczny południowotyrolski kupaż dużej części schiavy z niewielkim dodatkiem innych czerwonych odmian, zazwyczaj lagreina, dawno wykroczył poza ramy vino rosso piacevole. Młode pokolenie winiarzy ze Świętej Magdaleny i okolic pod czujnym okiem ojców i dziadków przekazuje prawdę o lokalnym terroir, tworząc jednocześnie tak bardzo pożądane dziś wina lekkie, za to pełne charakteru.
94 Franz Gojer – Glögglhof, Alto Adige-S. Maddalena Classico, Vigna Rondell 2023
93 Rottensteiner, Alto Adige-S. Maddalena, Vigna Prestellerhof 2024
93 Egger Ramer, Alto Adige-S. Maddalena Classico, Mediterran 2024
93 Messnerhof, Alto Adige-S. Maddalena Classico 2023
93 Griesbauerhof, Alto Adige-S. Maddalena Classico, Isarcus 2023
93 Erbhof – Josef Mayr, Alto Adige-S. Maddalena Classico, Heilmann 2023
93 Ansitz Waldgries – Christian Plattner, Alto Adige-S. Maddalena Classico, Antheos 2023
92 Kellerei Kaltern, Alto Adige-S. Maddalena Classico, Gröbner 2024
92 Kellerei Bozen, Alto Adige-S. Maddalena Classico, Huck am Bach 2024
92 Pfannenstielhof, Alto Adige-S. Maddalena Classico 2024
92 Pitzner, Alto Adige-S. Maddalena, Malanders 2024
92 K. Martini & Sohn – Weingut Sonnleiten, Alto Adige-S. Maddalena Classico 2023
Schiava
Także i schiava solo, przede wszystkim z klasycznej subapelacji, Lago di Caldaro, ale i innych siedlisk w Alto Adige potrafi być znakomita. Prostsze i tańsze wersje pozostają zaś niezastąpionymi winami do pizzy po nartach.
93 Laimburg, Alto Adige Lago di Caldaro Classico Superiore, Vernacius Solemnis 2023
92 Tenuta Larcherhof, Alto Adige, Schiava Grigia 2024
92 Glassierhof, Mitterberg, Schiava 2023
91 Ritterhof, Alto Adige Lago di Caldaro Classico Superiore, Novis 2024
91 Manincor, Alto Adige Lago di Caldaro Classico Superiore, Der Keil 2024
91 Moser, Alto Adige Lago di Caldaro Classico Superiore 2024
Lagrein
Autochton z Alto Adige nie był na moim celowniku w czasie zeszłorocznej imprezy Wine Summit, co nie znaczy, że kilku wybitnych win z tego solidnego szczepu nie udało mi się zdegustować. Ważne, że od wielu lat czołowi winiarze z regionu stawiają w lagreinie przede wszystkim na genialny owoc, równowagę i wierność terroir, a nie na beczkowy makijaż.
95 Rottensteiner, Alto Adige, Trigon Lagrein Gries Riserva 2022
94 Rottensteiner, Alto Adige, Select Lagrein Grieser Riserva 2022
93 Cantina Tramin, Alto Adige, Urban Lagrein Riserva 2022
93 Cantina Bolzano, Alto Adige, Taber Lagrein Riserva 2022
92 Cantina Merano, Alto Adige, Segen Lagrein Riserva 2021
Best of the rest
Tyrol Południowy to region, gdzie uprawia się kilkadziesiąt skrajnie odmiennych szczepów. Korzystając z dużej rozpiętości położenia nad poziomem morza, ekspozycji i geologii potrafią one dawać wina jeśli nie wybitne, to co najmniej znakomite. Nigdzie na świecie nie udało mi się spróbować tak złożonego i poważnego müller-thurgau, jak Feldmarschall von Fenner. To, że powstają tu znakomite cabernety i merloty wiedzą wszyscy bywalcy Górnej Adygi. Co ciekawe, coraz lepiej czują się tu także PiWi, by wymienić dobrze znane w Polsce solarisa i souvignier gris.
94 Tenuta Tiefenbrunner – Schlosskelerei Turmhof, Alto Adige, Vigna Feldmarschall von Fenner Müller-Thurgau 2022
93 Kornell, Alto Adige, Staffes Cabernet Riserva 2022
93 Kornell, Alto Adige, Vigna Kressfeld Merlot Riserva 2019
93 Cantina Valle Isarco, Alto Adige-Valle Isarco, Sabiona Sylvaner 2021
92 Cantina Girlan, Alto Adige, Flora Chardonnay 2023
91 VinVentum, Mitterberg, Initium Solaris 2022
90 Ritterhof, Mitterberg, Natus Souvignier Gris 2022
Wina słodkie
Z przedmieść Traminu zniknął już wiele lat temu pokaźnych rozmiarów szyld z napisem Witajcie w ojczyźnie gewürztraminera. Niezależnie od tego słodkie (ale i wytrawne) interpretacje tej odmiany w Alto Adige wciąż należą do światowej czołówki. A są przecież także doskonałe muszkaty (nie tylko biały, ale i czerwony, którego warto poszukać) i kilka co najmniej odmian, z których da się tu zrobić wielowątkowe niebanalne wina słodkie. Do jabłkowego strudla (a jeszcze lepiej – zamiast).
94 Cantina Kaltern, Alto Adige, Quintessenz Moscato Giallo Passito 2021
94 St. Michael-Eppan, Alto Adige, Comtess Sanct Valentin Gewürztraminer Passito 2001
93 Cantina Merano, Mitterberg, Sissi Passito Bianco 2020
93 Nals Margreid, Alto Adige, Baronesse Moscato Giallo Passito 2022
